1 Kişili Anlatıcı Ne Demek? Bir Hikâye Üzerinden Anlatıyorum
Bazen bir kelime kafamı o kadar kurcalar ki, gece uyumadan önce sabaha kadar onu düşünürüm. “1 kişili anlatıcı ne demek?” işte öyle bir kelimeydi. Hem basit hem de anlamı derin bir kavram. Bir kelime var ama gerisinde bir dünya var. Kayseri’de, sabahları pazara gittiğimde kokusunu hissettiğim, akşamları balkonumdan baktığımda silüetini gördüğüm bu kelime, beni düşündürmeye başladığı günden beri içimi huzursuz etti. Ve tam bu sırada, hayatımda gördüğüm birini hatırladım. Onunla yaşadığım küçük ama derin bir anı geldi aklıma. Belki de anlatmak, bu anlamı çözmenin bir yolu olacaktır. O yüzden bugün, size bir hikaye anlatmak istiyorum.
Bir Kütüphane, Bir Yazar, Bir Anlatıcı
Geçen kış, Kayseri’deki bir kütüphanede, sabahın erken saatlerinde buluştuğum bir yazar vardı. Yazar, adını hatırlamıyorum aslında, çünkü gerçekten fazla konuştuk ve bir süre sonra kim olduğunun pek de bir önemi olmadığını fark ettim. Benim için önemli olan, o yazarken hissettiklerinin beni nasıl etkilediğiydi. Yazar, “Bazen bir şeyleri anlatmak istiyorsan, önce kendini anlatman gerek” demişti. Bunu söylediği an aklıma takıldım: Kendini anlatmak, ya da daha doğru bir ifadeyle, bir “1 kişili anlatıcı” olmak… ne demekti?
O günden beri bir kelime takılıp kaldı dilime: 1 kişili anlatıcı. Benim için, bu terim bir insanın kendi içindeki sesini duyurabilmesinin anlamı gibiydi. Ancak, onu çevresindeki dünyayla nasıl paylaşacağı sorusu, her zaman zor bir soru oluyordu. Yazarın söyledikleri bana düşündürdü: Gerçek bir anlatıcı, sadece kendisini değil, çevresindeki dünyayı da anlatan kişiydi. Bir olayın içine derinlemesine dalan, zamanın ve mekânın dışına çıkabilen ve her şeyin iç yüzünü gösteren kişi… O zaman fark ettim, 1 kişili anlatıcı olmak, gerçekten sadece bir kişinin değil, tüm dünyayı anlatabilme gücüne sahip olmayı gerektiriyor.
İlk Anlatıcım: Geceyi Yaşayan Kadın
Bunu anlattığımda, belki de zihnimdeki en eski, en unutulmaz anıma dönüyorum: Üniversitedeyken, sabahları derse gitmek için evden çıkmadan önce, pencerenin kenarına yerleşip, biraz uzun süre dışarıyı izlerdim. Bir gün, geceyi düşleyen bir kadının gözleriyle göz göze geldim. O kadının bakışları, geceyi anlamaktan başka bir şey arıyormuş gibiydi. Onun gözlerinde gördüğüm bir anlam vardı ama onu kelimelerle ifade etmek imkansız gibiydi.
Bir akşam, onu kütüphanede tekrar gördüm. Başında kırmızı bir şapka, gözlerinde eski bir hüzün vardı. Elinde bir kitap tutuyordu ama kitabı okuyormuş gibi değil, sadece sayfalarını çeviriyordu. Yaklaştım ve ona “Ne okursunuz?” diye sordum. O an bana bakmadı, sadece derin bir nefes aldı ve gülümsedi. “Hikâye anlatmayı seviyorum,” dedi. O kadar etkileyici bir ses tonuydu ki, o an içimde bir şeyler değişti. Kendi anlatıcılığımın sınırlarını anlamam için bana doğru bir soru sormuştu.
Şimdi, yıllar sonra, o kadının bana bıraktığı bir iz var. Onun gözlerindeki anlamı keşfetmeye, o gecedeki duyguları kendi dünyama taşımaya çalışıyorum. Ve o geceyi bir 1 kişili anlatıcı gibi anlatmak, bana sorarsanız, insanın içindeki en derin duyguları anlamakla ilgili bir şey. O kadının hikayesini, bir tek o anlatabilirdi. Çünkü sadece o geceyi, sadece o kadının ruhunu anlamak için gerekiyordu. Bu yüzden de, kendi içimde 1 kişili anlatıcının ne demek olduğunu nihayet anladım.
1 Kişili Anlatıcı Nedir? Bir İnsan Kendi Hikayesini Nasıl Anlatır?
“1 kişili anlatıcı” dediğimizde, aslında bir kişinin kendisini, dünyayı ve yaşadığı duyguları anlatma biçimini kastediyoruz. Bu kişi, yaşadıklarını sadece kendisi bildiği bir bakış açısıyla aktarır. Diğerleriyle paylaştığı hikâyeler, sadece onun bakış açısıyla sınırlıdır. Yani, 1 kişili anlatıcı demek, öznel bir anlatım biçimi demektir. Bu anlatıcı, bazen size bir olayın sadece bir yönünü gösterebilir, bazen de bir duyguyu, içinde bulunduğu evrenin tek gerçeği gibi sunar.
Geriye dönüp baktığımda, 1 kişili anlatıcı olmanın, sadece başkalarına ait bilgileri aktarmakla alakalı olmadığını fark ettim. Bir insanın duygusal yolculuğunu, bu yolculuk sırasında karşılaştığı zorlukları ve yaşadığı mutluluğu, sadece o anlatabilir. Bu, derin bir içsel keşif ve dünyaya sadece senin gözlerinle bakmak anlamına gelir.
O kadının gözlerinde gördüğüm hüzünle, kendi duygusal yolculuğum arasında bir bağ kurduğumu fark ettiğimde, ne kadar çok “tek başına anlatıcı” olduğumuzu da düşündüm. Kimse bizim iç dünyamızı tam olarak anlamaz. Ne kadar çok paylaşmak istesek de, anlatıcılığımız her zaman özeldir.
Sonuç: Anlatıcı Olmanın Gücü
Bir 1 kişili anlatıcı olmak, dünyayı başkalarından farklı bir bakış açısıyla görmek demektir. Duygusal yolculuklarda yalnız kalmak, bazen sadece senin içindeki sesinle, dünyayı anlamaya çalışmak demek. Kendi iç yolculuğumda, sadece bir kişinin bakış açısının ne kadar güçlü olduğunu fark ettim. Ve bu, bana bir şey öğretti: Her birimiz, bir 1 kişili anlatıcıyız. Kendi yaşadıklarımızı, hissettiklerimizi ve düşündüklerimizi başkalarına anlatırken, o anı kendi gözlerimizle görmek zorundayız. Ne yazık ki, başka kimse bizim gibi hissedemez.
O yüzden, 1 kişili anlatıcı olmak, bazen en sade ama en derin hikâyeyi anlatabilmektir. Kendini ifade edebilmek, yaşadıklarını kelimelere dökebilmek, bir insanın dünyasına dokunabilmek ve en önemlisi kendi içindeki duygulara ulaşabilmektir.